Warto wiedzieć!

Kim jest osoba pokrzywdzona przestępstwem?

Pokrzywdzonym jest osoba, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone w wyniku przestępstwa (por. art. 49 § 1 k.p.k.). Aby zatem zostać uznanym za pokrzywdzonego, zasadniczo musi zostać naruszone indywidualne, przysługujące danej osobie, chronione przez prawo dobro, takie jak: zdrowie, nietykalność cielesna, własność, cześć, dobre imię, wolność seksualna. Niemniej jednak należy pamiętać, że nie jest konieczne, aby dane dobro zostało przez sprawcę przestępstwa naruszone. Wystarczy jeśli swoim zachowaniem sprowadził on dla niego zagrożenie – jest już to dostateczne do uznania danej osoby za pokrzywdzonego. Należy również pamiętać, że jest się pokrzywdzonym nie tylko wtedy, gdy poniosło się jakąś szkodę majątkową, czyli gdy ucierpiał majątek albo w związku z obrażeniami ciała zostały poniesione koszty leczenia, ale także wtedy, gdy zostało naruszone jakieś dobro osobiste, jak np. cześć, dobre imię. Ponadto za pokrzywdzonego może zostać uznany nie tylko konkretny człowiek, ale także zakład pracy oraz każda firma lub instytucja, która poniosła szkodę w wyniku przestępstwa (por. art. 49 § 1 i 2 k.p.k.).

Do bycia pokrzywdzonym nie jest konieczne wydanie decyzji przez sąd lub prokuratora, gdyż dany podmiot staje się krzywdzonym w procesie karnym przez sam fakt pokrzywdzenia określonym przestępstwem. Niemniej jednak trzeba pamiętać, że zarówno prokurator, jak i sąd, będzie dążył do wszechstronnego wyjaśnienia danej sprawy, a zatem także potwierdzenia, czy na pewno dany podmiot został pokrzywdzony przestępstwem. Może się zatem zdarzyć sytuacja, że początkowo dany podmiot będzie traktowany jak pokrzywdzony, a następnie zostanie pozbawiony tej roli w procesie przez organ prowadzący postępowanie.

Czym jest zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa?

Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa to po prostu informacja, którą każdy z nas może przekazać Policji lub prokuratorowi, jeżeli wiemy o jakimś wydarzeniu lub sytuacji, która może być przestępstwem. Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa można złożyć wtedy, gdy posiada się informacje o dowolnym przestępstwie. Nie zawsze jednak złożenie zawiadomienia wywoła skutek w postaci wszczęcia postępowania. Przykładowo, gdy zawiadomienie będzie dotyczyć przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego, co do zasady organ przyjmujący zawiadomienie odmówi wszczęcia postępowania, bowiem takimi przestępstwami w większości przypadków Policja/prokurator się nie zajmuje.

Jeżeli jako pokrzywdzony posiada się informacje o popełnieniu przestępstwa na własną szkodę lub jest się bezpośrednim świadkiem takiego przestępstwa, najlepiej udać się do najbliższego komisariatu Policji lub jednostki prokuratury. Zawiadomienie można złożyć ustnie lub pisemnie. Ustne złożenie zawiadomienia polega na opowiedzeniu policjantowi/prokuratorowi o całym wydarzeniu. Po złożeniu ustnego zawiadomienia można zostać od razu przesłuchanym w charakterze świadka. Zarówno zawiadomienie, jak i przesłuchanie, zostanie zapisane w protokole, który wypełni policjant/prokurator. Na koniec protokół musi zostać podpisany również przez osobę przesłuchiwaną. Jeżeli natomiast zamierza się złożyć zawiadomienie pisemnie, to pismo zawierające informacje, jakie chciałoby się przekazać organom ścigania, należy zostawić na komisariacie Policji lub w prokuraturze albo wysłać je drogą listowną (por. art. 304a k.p.k.).

Etapy procesu karnego

Pierwszym etapem procesu karnego jest postępowanie przygotowawcze. Prowadzi je prokurator lub Policja. Podczas tego etapu prokurator i Policja będą zbierać dowody, czyli np. przesłuchają świadków, zrobią zdjęcia wypadku samochodowego, zdejmą odciski palców z klamki mieszkania, do którego ktoś się włamał. Jeżeli nie znają sprawcy przestępstwa, będą go szukać i czynić starania, by go zatrzymać. Jeśli zbiorą wystarczającą ilość dowodów i schwytają sprawcę, będą mogli postawić go przed sądem.

Rozpocznie się wtedy kolejny etap procesu, czyli postępowanie przed sądem (por. art. 297 k.p.k.). Podstawowym sposobem zakończenia postępowania przygotowawczego jest sporządzenie i wniesienie aktu oskarżenia do sądu. Gdy organy ścigania zakończą wszystkie czynności, a zebrany materiał dowodowy będzie na to pozwalał, prokurator wniesie akt oskarżenia do sądu i tam będzie go popierał (por. art. 331 k.p.k.).

Może jednak zdarzyć się tak, że w toku postępowania organy ścigania ustalą, iż podejrzany dopuścił się czynu w stanie niepoczytalności oraz istnieją podstawy do zastosowania środków zabezpieczających przewidzianych przez kodeks karny (np. umieszczenie w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym). Wtedy prokurator skieruje do sądu wniosek o umorzenie postępowania i zastosowanie środków zabezpieczających (por. art. 324 k.p.k.). Prokurator może również odmówić wszczęcia postępowania lub wszczęte umorzyć (por. art. 305, 322 k.p.k.).

Pokrzywdzony jako oskarżyciel w sądzie

Pokrzywdzonemu w postępowaniu przed sądem przysługują pewne przywileje. Zakres tych przywilejów jest różny w zależności od roli, jaką pokrzywdzony będzie spełniał w tym postępowaniu. W przypadku, gdy przestępstwo jest ścigane z oskarżenia prywatnego, to co do zasady nie będzie się toczyć postępowanie przed prokuratorem. W tej sytuacji, aby sprawa karna w ogóle miała miejsce i tym samym aby pokrzywdzony mógł korzystać z uprawnień w postępowaniu przed sądem, musi wnieść swój własny akt oskarżenia. Stanie się wtedy oskarżycielem prywatnym. W wypadku, gdy przestępstwo jest ścigane z oskarżenia publicznego, będzie się toczyć postępowanie przed prokuratorem, po zakończeniu którego prokurator wniesie do sądu akt oskarżenia.

Złożenie aktu oskarżenia do sądu jest dla pokrzywdzonego bardzo istotnym wydarzeniem. W tym momencie kończy się postępowanie przed prokuratorem, a rozpoczyna się postępowanie przed sądem. Dla pokrzywdzonego oznacza to, że będzie musiał wybrać rolę, którą chce pełnić w postępowaniu przed sądem. Pokrzywdzony traci swoją dotychczasową pozycję strony postępowania, a uprawnienia, które miał, znikają. Istnieje jednak możliwość, aby pokrzywdzony je zachował, gdyż jeśli chce oraz spełni pewne warunki, może przybrać rolę oskarżyciela posiłkowego. Wybranie przez pokrzywdzonego tej roli pozwoli zachować dotychczasowe uprawnienia także przed sądem. Jeśli natomiast pokrzywdzony nie chce być oskarżycielem posiłkowym, będziesz pełnić drugą rolę. Jest to rola zwykłego świadka i pokrzywdzony straci swoje dotychczasowe uprawnienia.